شماره پشتیبانی: 22701609-021 داخلی 13 و 18
slide
رونمایی کتاب ارتباط نهج البلاغه با قرآن
slide
انتشارات بنیاد نهج البلاغه
Prev
Next
سبد خرید

تماس با ما

تهران، شمیران، میدان قدس، ابتدای خیابان شریعتی، کوچه شهید بهمن محمودی، کوچه اسکوئی، پلاک3 تلفن: 22720128 info@nahjolbalaghe.ir

پیوندها
نماد الکترونیک

سیدجواد مصطفوی

mostafavi

سیدجواد مصطفوی، دین‌پژوه،‌ قرآن‌شناس، حدیث‌شناس و فلسفه‌دان معاصر در سال ۱۳۰۱ خورشیدی در مشهد مقدس دیده به جهان گشود. تحصیلات ابتدائی را در مشهد گذراند و دوره متوسطه را در دبیرستان هدایت مشهد به پایان برد، پس از آن تحصیلات حوزوی را آغاز کرد و مدت ده سال دروس سطح را نزد اساتید حوزه خراسان فرا گرفت. اساتیدی چون شیخ کاظم دامغانی (سیوطی، حاشیه و مغنی)؛ سید احمد مدرس یزدی (شرح لمعه)؛ ادیب نیشابوری‌(مطول و مغنی)؛ شیخ هاشم قزوینی‌(رسائل، مکاسب و کفایه)؛ شیخ محمدرضا ترابی‌ (باب انسداد رسائل)؛ شیخ مجتبی قزوینی‌(شرح تجرید)؛ شیخ هادی کدکنی‌(اشارات)؛ میرزا جواد تهرانی‌(معارف و تفسیر) را فرا گرفت.

استاد مصطفوی در سال ۱۳۳۱ به تهران مهاجرت کرد و در مدرسة مروی از محضر آیت‌الله قاضی و نیز عالم ربانی آیت‌الله سیداحمد خوانساری، در درس خارج فقه و اصول، بهره‌ها برد.

استاد مصطفوی در عین‌حال از تحصیلات دانشگاهی غافل نشد و از سال ۱۳۳۲ تا ۱۳۴۲ در دانشگاه تهران در رشتة فقه به تحصیل پرداخت و در این رشته مدرک دکتری دریافت کرد و از سال ۱۳۴۲ نیز اندک زمانی در دانشگاه تهران و سپس با انتقال به زادگاه خویش در دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی به تدریس دروس منطق، بلاغت، فقه‌الحدیث و تفسیر پرداخت.

استاد سیدجواد مصطفوی از اوان جوانی با نهج‌البلاغه آشنا شد و با آن انس گرفت و نهج‌البلاغه را جزو برنامه زندگی خود قرار داد، و در تمام عمر خویش تحقیق و مطالعه در اين كتاب را سرلوحة برنامه‌های خویش قرارداد. كتاب‌ها و مقالات متعددي در موضوعات مختلف نهج‌البلاغه از ایشان برجای مانده‌است.

آثار استاد مصطفوی

آثار استاد مصطفوی، همواره با نوعی ابتکار و جرأت علمی همراه بوده‌است. ایشان نخستین کسی در ایران است که دست به معجم‌نگاری بر کتب حدیثی زده و این راه را برای دیگران گشود. وی در این مسیر آثار ارزشمندی چون مفتاح‌الوسائل که معجم الفاظ کتاب وسائل‌الشیعه است، العناوین الابجدیه للصحیفه السجادیه که معجمی است بر کتاب شریف صحیفه سجادیّه؛ الهادی الی الفاظ اصول کافی را ارائه کرد. وی همچنین ترجمه‌ای از متن کتاب کافی ارائه کرده‌است. دسته دیگر از تألیفات ایشان آن تألیفاتی است که جنبة زندگی اجتماعی را در برمی‌گیرد.

دسته سوم از آثار ایشان  کتاب‌ها و مقالات ارزشمندی در حوزة موضوعی نهج‌البلاغه ‌است که به برخی از آنها اشاره می‌شود.

تصحیح متن نهج‌البلاغه

تصحیح متن نهج‌البلاغه از جمله آثاری است که توسط استاد مصطفوی و به سفارش و تهیة نه نسخة خطی و کهن به‌دست آمده توسط بنیاد نهج‌البلاغه به ایشان ارائه و سفارش داده‌شد. استاد مصطفوی یک‌سال تمام بیشتر اوقات خود را به مقابله و اصلاح نسخ پرداخت. چهار نسخة اقدم را اصل قرار داده و واژگان و عباراتی که محل اختلاف بود، ذیل پاورقی ثبت نمود و واژگانی که اختلاف آنها مغایر با معنی بود، با استفاده از دو شرح ابن‌ابی‌الحدید و ابن‌میثم ضبط آنها را در پاورقی ذکر نمود. غلط‌های به‌دست آمده در تصحیح استاد در نسخه‌های چاپی نهج‌البلاغه بیش از پانصد غلط گزارش شده‌است و به‌طور مشخص مثلا در مورد متن صبحی‌صالح، که مدعی تصحیح به روش دقیق و علمی است، متجاوز از ۲۰۰ مورد گزارش شده‌است. این کتاب هم‌اکنون در دست بنیاد نهج‌البلاغه است، امید که این بنیاد هرچه زودتر نسبت به انتشار آن اقدام نماید.

‌الکاشف عن الفاظ نهج‌البلاغه فی شروحه

مهمترین اثر ایشان در حوزه معجم‌نگاری «‌الکاشف عن الفاظ نهج‌البلاغه فی شروحه» است

رابطة قرآن و نهج‌البلاغه

کتاب رابطة قرآن و نهج‌البلاغه که درواقع پایان‌نامه ایشان برای دریافت مدرک دکتری است، ‌نیز به زیور طبع آراسته شده‌است. این اثر را می‌توان جزو اولین پایان‌نامه‌هایی قلمداد کرد که در حوزة موضوعی نهج‌البلاغه به تصویب رسید و با نمرة عالی پذیرفته‌شد. این کتاب ارزشمند در سال ۱۳۵۹ توسط بنیاد نهج البلاغه به زیور طبع آراسته شد، و پس از آن در چندین نوبت تجدید چاپ گردید. کتاب مشتمل بر یک مقدمه و سه فصل است. فصل نخست، شامل سی‌و پنج عنوان،‌ در بیان مطالب و موضوعاتی است که در قرآن و نهج‌البلاغه به‌طور مساوی و به یک مضمون آمده‌است. فصل دوم: در بیان موضوعاتی که در قرآن یا نهج‌البلاغه در یکی به‌طور اجمال و در دیگری به‌طور مفصل به آن پرداخته‌شده‌است یا یکی از این دو کتاب مقید دیگری است و از جهات دیگری بدون آن‌که به تباین و تناقض بیانجامد، اختلاف دارند. فصل سوم در بیان مطالبی که دناظر به تعارض ظاهری بین این دو کتاب شریف است.. نتایج کلی که از مطالعة این اثر به دست می‌آید عبارت است از: نخست، ارتباط و وابستگی نهج‌البلاغه با قرآن؛ کمک به کسانی‌که به مصادیقی در نهج‌البلاغه رسیده‌اند که آیه‌ای متناسب با آن در قرآن در دست نیست، این کتاب در یافتن آیات متناظر به متن نهج‌البلاغه کمک می‌کند.؛ سوم، راهیابی به تفسیر قرآن بر اساس نهج‌البلاغه که این امر مهمتری نسبت به دو فایدة پیشین است و می‌تواند به درک اصیل از متن آیات منجر شود.

پرتوی از نهج‌البلاغه

کتاب پرتوی از نهج‌البلاغه که مجموعه‌ای از درس‌گفتارها و نوشته‌های پراکنده استاد در زمینة نهج‌البلاغه است، پس از رحلت ایشان و توسط فرزندشان که خود از آگاهان حوزه دین‌پژوهی است، تنظیم و توسط انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد منتشر شد. این مجموعه مقالات در دو بخش تنظیم شده‌است. بخش اول برگرفته از شش سخنرانی زیرعنوان سیری در نهج‌البلاغه است که در سال ۱۳۵۹ در جمع دبیران تعلیمات دینی مشهد ایراد شده‌است. مقاله اول درباره موضوعات نهج‌البلاغه و بحثی کوتاه در زمینة اسناد نهج‌البلاغه است؛ مقاله دوم با عنوان دید الهی حضرت علی(ع) دربرگیرنده دیدگاه‌های توحیدی امام و نقش آن به‌عنوان نخستین ویژگی حکومتی ایشان است؛ مقاله سوم مسئله حکومت امام علی را بر مبنای فلسفه احکام الهی تبیین کرده‌است؛ مقاله چهارم موضوع آزادی دادن به افراد در جریان‌های گوناگون است. از قبیل مباحثة آزاد، مباحثة آزاد در شرایط خاص از قبیل جنگ و با ذکر شواهد مثالی از این موضوع در جنگ‌های جمل، صفین و نهروان، مباحثات امام با خوارج…؛ مقاله پنجم به مبحث آزادی اندیشه و نقش موعظه و هدایت‌های کلامی در ایجاد الگوی بهتر در خردورزی پرداخته‌است؛ مقاله ششم درباره معرفی برخی ویژ‌گی‌های امام چون صراحت لهجه، موضوع زن از دیدگاه امام و موضع ایشان در برابر حضرت فاطمه(س)، زهد امام و شواهد مثالی از نهج‌البلاغه بر آن، شیوة زندگی فقیرانة امام در دوران حکومت و ریشه‌یابی آن؛ مقاله هفتم نیز به پرسش‌های حاضرین در جلسات و پاسخ‌های استاد اختصاص یافته‌است.

بخش دوم کتاب شامل پنج مقاله است که در مبحث مقالات معرفی خواهدشد.

مقالات:

از استاد گرچه حدود ۴۰ مقاله تاکنون به طبع رسیده‌است، اما چندین مقاله در ارتباط با نهج‌البلاغه بر جای مانده‌است. به‌طور کلی مقالات ایشان دربارة نهج‌البلاغه در دو بخش قابل تقسیم است.

نخست مقالاتی دربارة نهج‌البلاغه، اصالت آن به عنوان یک منبع حدیثی مطرح بوده‌است. در این باب مقالة بررسی اسناد و مدارک نهج‌البلاغه، چاپ شده در مجله دانشکدة الهیات مشهد، بهار ۱۳۵۵؛ معرفی نهج‌البلاغه، چاپ شده در مجلة مشکوه ویژة پاییز ۱۳۶۱؛ و نیز مقاله تصحیح نهج‌البلاغه که نخست در مجلة مشکوه، ویژة بهار ۱۳۶۳ منتشر شد و پس از آن در یادنامه استاد به طبع رسید.

دوم مقالاتی که در موضوعات نهج‌البلاغه نگارش شده‌است. از جمله: تفاهم شیعه و سنی در نهج‌البلاغه، چاپ شده در مشکوه، ویژة بهار ۱۳۶۲؛ دین در نهج‌البلاغه، چاپ شده در مشکوه تابستان ۱۳۶۲؛ تفاهم شیعه و سنی در نهج‌البلاغه، چاپ‌شده در مشکوه،۱۳۶۲؛ ؛  شکوفایی عقل در نهج‌البلاغه، چاپ شده در یادنامة دومین کنگرة نهج‌البلاغه، فروردین ۱۳۶۳؛ وحدت و برادری در نهج‌البلاغه چاپ شده در کتاب کاوشی در نهج‌البلاغه، اردی‌بهشت۱۳۶۴؛ زن از دیدگاه نهج‌البلاغه، بنیاد نهج‌البلاغه؛ احکام و آداب جنگ در نهج‌البلاغه، چاپ شده در مشکوه ۱۳۶۵؛ سیری در حقائق‌التأویل سیدرضی، یادنامة شریف رضی انتشارات بنیاد نهج‌البلاغه می‌توان یاد کرد.

استاد مصطفوی در سال ۱۳۶۸ به‌دنبال عارضة قلبی دعوت حق را لبیک گفت. پیکر او را در جوار بارگاه ملکوتی حضرت علی‌بن موسی الرضا(ع) و در یکی از حجره‌های صحن آزادی به خاک سپردند.

منابع:

جمعی از نویسندگان، فرزانه‌ای که با نهج‌البلاغه زیست، قم: دارالفکر، ۱۳۷۰؛ مصطفوی، سیدجواد، پرتوی از نهج‌البلاغه، مشهد: دانشگاه فردوسی، ۱۳۷۲؛ همو، رابطة قرآن و نهج‌البلاغه، تهران: بنیاد نهج‌البلاغه، ۱۳۵۹؛ همو، ‌الکاشف عن الفاظ نهج‌البلاغه فی شروحه، ؛