شماره پشتیبانی : 09127624148 / 02122720128
slide
رونمایی کتاب ارتباط نهج البلاغه با قرآن
slide
انتشارات بنیاد نهج البلاغه
Prev
Next
سبد خرید

تماس با ما

تهران، شمیران، میدان قدس، ابتدای خیابان شریعتی، کوچه شهید بهمن محمودی، کوچه اسکوئی، پلاک3 تلفن: 22720128 info@nahjolbalaghe.ir

پیوندها
نماد الکترونیک

عزّالدّین‌عبدالحمید

nahjpjoh

عزّالدّین‌عبدالحمیدبن ابی‌الحسين هبةالله‌بن محمدبن محمدبن الحسين‌بن ابی‌الحديد المدائنیّ، از دانشمندان و حکمای قرن هفتم هجری است.  امّا «مدائنیّ» که منسوب است به مدائن که طبق آنچه در «تلخیص الآثار» آمده است عبارت است از شهرهای هفتگانه‌ای که از بناهای ساسانیان ایرانی بر کنار دجله در بغداد است و محل زندگی پادشاهان ساسانی بوده است… و هنگامی‌که منصور عباسی بغداد را به تصرف خود در آورد اکثر مردم به آنجا نقل مکان کردند، مدائن امروزه روستایی است بر جانب غربی رود دجله که ساکنان آن کشاورزان شیعة امامیه هستند، و در جانب شرقی آن  مدفن سلمان فارسی(ره) و حذیفة‌بن یمان قرار دارد».

ابن ابی‌الحدید کتابهای زیادی دارد که روشنگر وسعت علمی او در زمینه‌های مختلف است، چه در فلسفه و کلام و منطق و فقه و اصول، و چه در لغت و ادب و نقد و بلاغت. او سرآمد و نمونة روزگار خویش است و تألیفات زیر از اوست:

«الفلک الدائر علی المثل السائر»، به نظم در آوردن کتاب «الفصیح» ثلعب، «القصائد السبع العلویات»، «المستنصریات»، «شرح آیات البینات» فخرالدین رازی، به نثر در آوردن «السیفیات» متنبّی، کتاب «العبقري الحسان»، کتاب «الاعتبار علی کتاب الذريعة فی اصول الشريعة»، کتاب شرح «المحصل» فخر الدین رازی که شرحی در نقض کتاب وی است، و همچنین کتاب «نقض المحصول فی العلم الاصول» امام فخر الدین رازی، شرح مشکلات «الغرر» ابو الحسن بصری که در اصول علم کلام است، شرح «یاقوت» ابن نوبخت که این کتاب نیز در علم کلام است، کتاب «الوشاح الذهبیّ فی العلم الأبیّ»، «انتقاد المستصفی للغزالی فی أصول الفقه»، حواشی بر کتاب «المفصل فی النحو»، شرح «منظومة فی الطبّ» ابن سینا، شرح کتاب «نهج البلاغة» که شریف رضی آن را از سخنان امام علی بن ابی طالب علیه السلام گرد آورده است، که شرح این کتاب پنج سال (۶۴۴ ـ ۶۴۹هـ) به طول انجامید، و آن‌را به وزیر ابن العلقمیّ تقدیم نمود، در حقیقت این شرح جلوه‌گاهی برای شماری از علوم و فنونی بود که ابن‌ابی الحدید در آنها مهارت یافته بود.

ابن‌ابی الحدید در ابتدای شرح خود بر این عقیده است که: کتابی کامل در نوع خود نگاشته است و در بین کتب مشابه خود یگانه است و از محاسنشان بهره برده‌است، فوائد آن بزرگ، و اهداف آن شریف است، شأن آن عظیم و منزلت و جایگاه آن رفیع است، پس جای شگفتی نیست که بهترينِ کتابها را به بهترينِ فرمانروایان و جامع فضائل را به جامع مناقب و یگانه عصر را به یگانه روزگار نزدیک ساخته است.»

جایگاه علمی و منصب‌های اداری:

ابن‌ابی الحدید شاعر و عالم به علم لغت بوده‌است. وی از بزرگترین عالمان و فاضلان و از بزرگان و برگزیدگان بود، حکیم، فاضل، کاتب و آشنا به اصول علم کلام بود، معتزلی مذهب بود، و در امور دیوانی و درباری خدمت می‌کرد، به‌عنوان کاتب در دارالتشریفات و سپس دارالخلافة منصب یافت، سپس به‌عنوان ناظر در بیمارستان فعالیت نمود و در آخر به عنوان رئیس کتابخانه‌های بغداد منصوب گشت.

وسعت علمی:

هرکس شرح نهج‌البلاغة ابن‌ابی الحديد را مطالعه کند، مزایای علم و ادب را در آن بسیار خواهد‌دید، قطعا خداوند به وی هوشی سرشار، و ذهنی درخشان عطا کرده‌است. او به جزئیات علوم عصر خویش آشنا است، و نویسندة کتاب «الشعر العربی فی العراق» بعد از ذکر ابیاتی که بر زبان ابن‌ابی الحدید جاری شده‌است، نظر خویش را چنین بیان می‌دارد: این ابیات اخیر به‌روشنی نبرد معتزله در دفاع از دین اسلامی را منعکس می‌سازد، و این همان ستیزی است که آنها را به احاطه به علوم مختلف سوق داده‌است، و به همین‌سان اشاره به ژرفای اندیشه و گسترة دانش آنها دارد.

منابع: فوات‌الوفیات، ج۱؛ تاریخ الادب العربی، بروکلمان، ج۲؛ خوانساری، ج۱، ۴و۵؛ شرح نهج‌البلاغه، ابن ابی الحدید، ج۱٫

  1. معتزله گروهی از اهل تسنن بودند که در بررسی مسائل و مباحث دینی از رویکردی عقل‌گرایانه بهره می‌جستند. یعنی در تعارض بین عقل و نقل، عقل را حاکم ساخته و دلایل نقلی( قرآن و حدیث) را در سایة آن تأویل و توجیه می‌کردند.