شماره پشتیبانی: 22701609-021 داخلی 13 و 18
slide
رونمایی کتاب ارتباط نهج البلاغه با قرآن
slide
انتشارات بنیاد نهج البلاغه
Prev
Next
سبد خرید

تماس با ما

تهران، شمیران، میدان قدس، ابتدای خیابان شریعتی، کوچه شهید بهمن محمودی، کوچه اسکوئی، پلاک3 تلفن: 22720128 info@nahjolbalaghe.ir

پیوندها
نماد الکترونیک

محمد جواد مغنیه

moghnea

محمد جواد مغنیه، ‌فرزند شیخ محمود، فقیه، دین‌پژوه، قرآن‌شناس و حدیث‌شناس شیعی، در سال ۱۳۲۲ هـ . ق در روستای «طیردبا» از توابع شهر صور لبنان دیده به‌جهان گشود. پدر او گرچه فردی اهل فضل و کمال بود، اما به لحاظ مالی در فقر و تنگدستی به سر می برد. ازاین‌رو دوران کودکی او قرین با رنج و سختی‌های فراوان همراه بود. به‌ویژه آن‌که مادر خویش را در طفولیت از دست داد. پدر او پس از مرگ همسرش لبنان را به قصد عراق ترک کرد و راهی نجف اشرف شد. او در نجف، خط و حساب و زبان فارسی را آموخت.

شیخ محمود، پدر استاد مغنیه که از علمای معروف لبنان بود، بعد از ۴ سال اقامت در نجف، به دعوت مردم منطقه عباسیه، به جبل عامل مهاجرت نمود. اما چندی نگذشت که او نیز در سال ۱۳۳۴ هجری درگذشت. پس از آن استاد مغنیه به‌همراه برادر کوچک خود به «طیردبا» بازگشت و برادر بزرگش، شیخ عبدالکریم سرپرستی آنان را برعهده گرفت. مغنیه در آن‌هنگام به بیروت رفت و مدتی به دستفروشی پرداخت.

محمد جواد تشنه فراگیری دانش بود. او تصمیم گرفت برای تحصیل علم، به نجف برود. مغنیه در نجف از محضر اساتید آن دیار بهره برد. وی منطق، مطول و مقداری از اصول را نزد سیدمحمد سعید فضل‌الله خواند.
جلد دوم کفایه و قسمتی از مکاسب را نزد آیت‌الله‌العظمی خوئی خواند و جلد دوم کفایه را  نزد شیخ محمدحسین کربلائی خواند. او حدود ۶ سال نیز شاگرد مرحوم سید حسین حمّامی بود.

شیخ عبدالکریم مغنیه، برادر بزرگتر مغنیه (۱۳۱۱ ـ ۱۳۵۴ ه): که مجتهدی مبرّز بود و صاحب «کتاب القضا» و «کتاب الارث» به برادر خویش درس داد و از جمله اساتید او به‌شمار می‌رود.

مغنیه پس از چندی درس و تحصیل در نجف، هم‌زمان با مرگ برادرش، نجف را به‌سوی روستای «معرکه» (یکی از روستاهای منطقة جبل‌عامل( ترک گفت و عهده‌دار منصب امامت جماعت در آن شهر گردید. استاد مغنیه هم‌زمان به تدریس قرآن و معارف نیز پرداخت. استاد در این منطقه از دو مسئله فقدان منابع در روستا و کم سوادی و نادانی مردم بسیار رنج می‌برد ازاین‌رو استاد مغنیه بعد از دو سال و نیم اقامت در معرکه، در سال ۱۳۵۸ معرکه را به قصد روستای «طیرحرفا» ترک گفت. مغنیه در «طیر‌حرفا» به کشاورزی پرداخت و اندکی به وضعیت نابسامان اقتصادی خود، سامان بخشید. استاد مغنیه در فرصتی که برای خود ایجاد کرده‌بود به مطالعة آثار نیچه، شوپنهاور، ولز، تولستوی، عقاد، طه حسین و توفیق الحکیم پرداخت. او افزون بر مطالعه، به نوشتن نیز می‌پرداخت؛ از آثار او که در این محل به نگارش در آمده، می‌توان به «کمیت و دعبل»، «الوضع الحاضر فی جبل‌عامل» و «تضحیه» اشاره کرد.
او حدود ۱۰ سال در «طیر‌حرفا» به مطالعه و نوشتن کتاب پرداخت و در سال ۱۳۶۷ هـ . ق به بیروت رفت. حضور او در بیروت با پذیرش برخی مناصب دولتی همراه بود.

سفرهای علمی مغنیه

مغنیه در طول عمر خود به کشورهای مختلف سفر کرد، که می‌توان به سفر او به سوریه در سال ۱۳۷۹ هـ . ق و دیدار با شیخ ابوزهره، مسافرت به مصر و ایران در سال ۱۳۸۲ هـ . ق، سفر به بحرین در سال ۱۳۸۵ هـ . ق، و دیدار از عربستان در سال ۱۳۸۳ هـ . ق و ادای فریضه حج، اشاره کرد. پس از آن مغنیه در فرصتی و به دعوت یکی از مراجع تقلید زمان به ایران و قم مهاجرت کرد.

آثار مغنیه

آثار استاد مغنیه با توجه به گسترة علمی او در علوم مختلف آثار متنوع و در حوزه‌های گوناگون علوم اسلامی است. حوزه‌هایی چون فقه، فلسفه، تاریخ، شیعه‌شناسی و امامت‌پژوهی و… از دیگر ویژگی‌های آثار محمدجواد مغنیه، جاری بودن عنصر زمان و شناخت آن و توجه به دگرگونی‌های قرون و اعصار مختلف توسط ایشان است. آثار او پر از نصوص صریح و روشن است. مغنیه در آثار خود آنچه از مسائل زندگی امروزه را که با شرع مقدس و سنت رسول خدا و فقه و احادیث اهل‌بیت تباین و تضاد دارد، و در میان مردم رواج داده شده‌است، را رد کرده‌است. ازاین‌رو کتاب «فقه‌الامام‌الصادق» فقه جعفری را در قالبی بدیع و نوین مطرح کرده‌است. در آثار مغنیه مفاهیم اجتماعی بسیار گسترده و جدی مطرح شده‌است. شهید صدر از علمای بزرگ شیعه بر این فهم اجتماعی از دین تأکید داشته و می‌نویسد:

«با آن‌که من اکنون درباره فهم اجتماعی نصّ، با احتیاط سخن می‌گویم، باز هم ایمان دارم قاعده‌ای که استاد محقق ما مغنیه، برای این موضوع وضع کرده‌است، گره بزرگی را در فقه می‌گشاید.»

از استاد مغنیه تاکنون پنجاه‌و‌پنج اثر در حوزه‌های مختلف علوم گزارش شده‌است. از جمله آثار او می‌توان به «تفسیر الکاشف» در هفت مجلد در تفسیر قرآن‌کریم؛ »فی ظلال نهج‌البلاغه» ‘ فی ظلال نهج‌البلاغه/ «علی(ع) و فلسفه» در بیان دیدگاه‌های فلسفی امام علی(ع)‌؛ «فقه‌الامام‌الصادق» در تبیین فقه جعفری و نظام فکری شیعه و «تفسیر صحیفة سجادیه» اشاره کرد.

استاد مغنیه در آثار و گفتار خویش به‌شدت بر مسئلة وحدت امت اسلام تأکید می‌ورزید و در این راه بسیار کوشید.

استاد مغنیه سرانجام در سال ۱۳۸۴ هجری دچار عارضة قلبی شد و در ۱۹ محرم ۱۴۰۰ هجری در لبنان دار فانی را وداع گفت. پیکر او به نجف‌اشرف منتقل شد. آیت‌الله‌العظمی سیدابوالقاسم خویی بر وی نمازگزارد. پیکر او در حرم مطهّر امام علی(ع) دفن گردید.

منابع:

مغنیه، محمدجواد، اندیشه‌های سیاسی مغنیه، م: لطیف راشدی، بی‌جا، بلیغ، ۱۳۷۲؛ همو، تجارب، قم: انوارالهدی، ۱۳۸۳؛ همو، فی ظلال نهج‌البلاغه، بیروت: درالعلم للملایین، ۱۹۷۲٫