شماره پشتیبانی : 09127624148 / 02122720128
slide
رونمایی کتاب ارتباط نهج البلاغه با قرآن
slide
انتشارات بنیاد نهج البلاغه
Prev
Next
سبد خرید

تماس با ما

تهران، شمیران، میدان قدس، ابتدای خیابان شریعتی، کوچه شهید بهمن محمودی، کوچه اسکوئی، پلاک3 تلفن: 22720128 info@nahjolbalaghe.ir

پیوندها
نماد الکترونیک

مرتضی مطهری

motahari

مرتضی مطهری، فیلسوف، متکلم و اسلام‌شناس معاصر در دهکده فریمان از توابع خراسان رضوی و در خانواده‌ای روحانی و اهل علم دیده به جهان گشود. وی تحصیلات مقدماتی را در زادگاه خویش گذراند. استاد مطهری پس از طی مقدمات در سن ۱۲ سالگی به مشهد عزیمت کرده و به تحصیل مقدمات علوم دینی از محضر اساتید برجسته آن دیار ‌پرداخت. استاد پس از تحصیل مقدمات در سال ۱۳۱۶ عازم قم شده و طی ۱۵ سال اقامت در قم از محضر اساتید برجستة آن دیار بهره‌مند ‌گردید. اساتیدی چون مرحوم آیت‌الله‌العظمی بروجردی (فقه و اصول)، امام خمینی (فلسفه ملاصدرا، عرفان، اخلاق و اصول، به مدت ۱۲ سال)؛ آیت‌الله سیدمحمد حجت (‌در اصول) و مرحوم آیت‌الله سیدمحمد محقق داماد (در فقه) و مرحوم علامه سید‌محمد‌حسین طباطبائی (در فلسفه‌: الهیات شفای بوعلی و دروس دیگر) از اساتید اصلی وی به‌شمار می‌روند. از مجموعه مطالب استاد می‌توان برداشت کرد که امام خمینی و علامة طباطبائی بیشترین تأثیر را در زندگی علمی و عملی استاد بر جای گذاشته‌اند.

استاد مطهری در همة دوران زندگی خویش، از جمله زندگی علمی که بخش اصلی زندگی او را تشکیل می‌دهد، انسانی هدفمند بود که همراه با مطالعة عمیق و برنامه‌ریزی دقیق اهداف خود را پیش می‌برد. او همگام با علم‌آموزی، به تهذیب نفس و خودسازی نیز پرداخت و به تحصیل فضائل اخلاقی متخلق گردید.

مطهری و نهج‌البلاغه

استاد مطهری در سال ۱۳۲۰، هم‌زمان با دوران تحصیل، در سفری به اصفهان موفق به دیدار و آشنایی با عالمی جلیل القدر و وارسته، آیت‌الله میرزا علی شیرازی، گردید. آيت‌الله شیرازی که عمری را در کنار نهج‌البلاغه گذرانده‌بود و آگاهی کامل نسبت به زوایای علمی، فلسفی، عرفانی … نهج‌البلاغه داشت، مطهری را با این کتاب و زوایای پنهان آن آشنا می‌کند. استاد خود در این رابطه می‌گوید:

از آن پس چهره نهج البلاغه در نظرم عوض شد، مورد علاقه‏ام قرار گرفت و محبوبم شد؛ گويى كتاب ديگرى است غير آن كتابى كه از دوران كودكى آن را مى‏شناختم. احساس كردم كه دنياى جديدى كشف كرده‏ام… او با نهج البلاغه مى‏زيست، با نهج البلاغه تنفس مى‏كرد. روحش با اين كتاب همدم بود، نبضش با اين كتاب مى‏زد و قلبش با اين كتاب مى‏تپيد. جمله‏هاى اين كتاب ورد زبانش بود و به آنها استشهاد مى‏نمود. غالباً جريان كلمات نهج البلاغه بر زبانش با جريان سرشك از چشمانش بر محاسن سپيدش همراه بود. براى ما درگيرى او با نهج البلاغه- كه از ما و هرچه در اطرافش بود مى‏بريد و غافل مى‏شد- منظره‏اى تماشايى و لذتبخش و آموزنده بود. سخن دل را از صاحبدلى شنيدن، تأثير و جاذبه و كشش ديگرى دارد. او نمونه‏اى عينى از سلف صالح بود… با همه اينها من ادعا نمى‏كنم كه او در همه دنياهاى نهج‌البلاغه وارد بود و همه سرزمينهاى نهج البلاغه را فتح كرده بود. او متخصص برخى از دنياهاى نهج البلاغه بود و در آنچه متخصص بود خود بدان «متحقّق» بود، يعنى آن قسمت از نهج البلاغه در او عينيت خارجى يافته بود. نهج البلاغه چندين دنيا دارد: دنياى زهد و تقوا، دنياى عبادت و عرفان، دنياى حكمت و فلسفه، دنياى پند و موعظه، دنياى ملاحم و مغيبات، دنياى سياست و مسؤوليتهاى اجتماعى، دنياى‏ حماسه و شجاعت … اين‌همه از يك فرد دور از انتظار است. او توانسته بود بخشى از اين اقيانوس عظيم را بپيمايد و بر قسمتهايى از آن احاطه يابد.

مهاجرت مطهری به تهران

استاد مطهری بنا بر تشخیص و تکلیف خود به سال ۱۳۳۱ به تهران مراجعت کرده و به تبلیغ، تدریس در حوزه‌ها و دانشگاه‌های تهران اشتغال ‌ورزید. استاد مطهری در سال‌های آغازین مراجعت به تهران در مدرسة مروی به تربیت طلاب همت گماشت. در همان سال‌ها تبلیغ و سخنرانی‌های استاد که مبتنی بر تحقیق و مؤلفه‌های علمی و در قالبی همگانی عرضه می شد، شکل تشکیلاتی به خود گرفت و استاد در محافل بسیاری به تدریس علوم اسلامی در بین طبقات مختلف مردم همت گماشت.

استاد مطهری را می‌توان از پیشگامان ترویج اندیشة دینی در دورة معاصر قلمداد کرد. در سال ۱۳۳۴ اولین جلسه تفسیر انجمن اسلامی دانشجویان توسط استاد مطهری تشکیل گردید. در همان سال تدریس خود در دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران را آغاز می کند. در سالهای ۱۳۳۷ و ۱۳۳۸ که انجمن اسلامی پزشکان تشکیل شد و استاد مطهری از سخنرانان اصلی این انجمن است و در طول سالهای ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۰ سخنران منحصر به فرد این انجمن می باشد که بحثهای مهمی از ایشان به یادگار مانده‌است. استاد مطهری در طرح مباحث علمی روشی منصفانه و علمی را در پیش گرفت و مطابق با مقتضیات زمان ضمن تبیین علوم دینی و کلامی، در فضایی علمی و به دور از تعصب انحراف‌های مختلف دینی زمان را تبیین می‌کرد و دربارة آن به روشنگری می‌پرداخت. به‌عنوان نمونه یکی از بحث‌های علمی استاد مواجهة ایشان با افکار مادی‌گرایانه که در دهة پنجاه خورشیدی به‌عنوان مبحثی انحرافی بسیاری از جوانان را به ویژه در محیط‌های دانشگاهی به چالش کشانده‌بود، می‌توان یاد کرد.

آثار علمی استاد مطهری

مجموعه‌هایی که بر اساس سخنرانی‌ها و دست‌نوشته‌های استاد مطهری فراهم آمده، حوزه‌های متنوعی از علوم اسلامی را در برمی‌گیرد. اما به‌طور کلی چندین ویژگی را می‌توان از اجزای لاینفک آثار استاد مطهری قلمداد کرد: توجه به اصول اساسی اسلام و ایدئولوژی مکتب تشیع در طرح مباحث، توجه به نیازهای عصر و مقتضیات زمان؛ طبیعتی همراه با منش انقلابی، فکری و مکتبی که برگرفته از مقتضای زمانی ایشان است؛ آثاری مبتنی بر تحقیق و مطالعة همه‌جانبه؛ جامعیّت و شمول گسترده؛‌ مبتنی بر اسلوب و روش‌ علمی؛ شمول گستردة مخاطبان.

گسترة علمی آثار استاد نیز گستره‌ای وسیع و فراگیر است به‌گونه‌ای که در آثار ایشان موضوع‌های متنوعی چون آثار فلسفی، کلامی، قرآنی، حدیثی، تاریخی، ادبی، نقد ادبی، حقوقی، اجتماعی، اخلاقی، اقتصادی، فقهی و اصولی به‌وضوح خودنمایی می‌کند. مجموعة آثار استاد مطهری پس از آن‌که سالها در مجلدات تک نسخه‌ای عرضه می‌شد، در سال های اخیر در مجموعه‌ای ۲۷ جلدی زیر عنوان مجموعة آثار به‌زیور طبع آراسته شده‌است. همچنین نرم‌افزاری از مجموعة آثار ایشان همراه با امکانات متنوع نرم‌افزاری تهیه و در دسترس علاقه‌مندان به اندیشه‌های ایشان قرار دارد.

استاد مطهری همچنین تعدادی رساله را در سمت استاد مشاور و راهنما در دورة دکتری (۲۲ رساله دکتری)و کارشناسی ارشد (۲۰رساله) بر عهده داشته‌است.

روش سیاسی، اجتماعی استاد مطهری

استاد مطهری در عین توجه به تحقیق و پژوهش و روشنگری در حوزة علوم اسلامی، اما به فعالیت‌های سیاسی نیز اشتغال داشت. این فعالیت‌ها منجر به چندین نوبت دستگیر و انتقال ایشان به زندان‌ گردید. اندیشه سیاسی استاد مطهری بر شکل‌گیری نظامی با مشخصات دینی و مؤلفه‌های اسلامی معطوف بود. ازاین‌رو تلاش ایشان در پی‌ریزی پایه‌های دینی انقلاب اسلامی رقم خورد. سخنرانی‌های روشنگرانه، متقن و علمی استاد مطهری در محافل و مجالس گوناگونی که تشکیل می‌شد، بیانگر این همت بلند است.

استاد مطهری سرانجام در شباهنگام روز سه‌شنبه یازدهم اردیبهشت ماه سال ۱۳۵۸ در حالی‌که از یکی از جلسات فکری سیاسی بازمی‌گشت، توسط یکی از اعضای گروهک تروریستی و منحرف فرقان به ضرب گلوله به شهادت رسید. وی در فرازی از کتاب سیری در نهج‌البلاغه می‌نویسد:

از امتيازات برجسته سخنان اميرالمؤمنين كه به نام «نهج البلاغه» امروز در دست ماست اين است كه محدود به زمينه خاصى نيست. على به تعبير خودش تنها در يك ميدان اسب نتاخته است، در ميدانهاى گوناگون- كه احياناً بعضى با بعضى متضاد است- تكاور بيان را به جولان آورده است. نهج‌البلاغه شاهكار است اما نه تنها دريك زمينه مثلًا موعظه يا حماسه يا فرضاً عشق و غزل يا مدح و هجا و غيره، بلكه در زمينه‏هاى گوناگون كه شرح خواهيم داد. اينكه سخن شاهكار باشد ولى در يك زمينه، البته زياد نيست و انگشت شمار است ولى به هر حال هست. اينكه در زمينه‏هاى گوناگون باشد ولى در حد معمولى نه شاهكار، فراوان است، ولى اينكه سخنى شاهكار باشد و در عين حال محدود به زمينه خاصى نباشد از مختصات نهج البلاغه است. بگذريم از قرآن كريم كه داستانى ديگر است، كدام شاهكار را مى‏توان پيدا كرد كه به اندازه نهج البلاغه متنوع باشد؟! سخن نماينده روح است؛ سخن هركس به همان دنيايى تعلق دارد كه روح گوينده‏اش به آنجا تعلق دارد. طبعاً سخنى كه به چندين دنيا تعلق دارد نشانه روحيه‏اى است كه در انحصار يك دنياى بخصوص نيست. و چون روح على محدود به دنياى خاصى نيست (در همه دنياها و جهانها حضور دارد و به اصطلاح عرفا «انسان كامل» و «كون جامع» و «جامع همه حضرات» و دارنده همه مراتب است) سخنش نيز به دنياى خاص محدود نيست. از امتيازات سخن على اين است‏.

منابع: مطهری، مرتضی، سیری در نهج‌البلاغه، تهران، صدرا، ۱۳۶۴؛ یادنامه استاد مطهری، به کوشش عبدالکریم سروش، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، ۱۳۶۰٫

[۱] سیر هجومی افکار انحرافی چپ‌گرایانه و مارکسیستی و اندیشه‌های مادی و مسیحی، استاد را بر آن داشت که در آثار خود روشی مبتنی بر یک انقلاب فکری و مکتبی را در پیش گیرد.